Η φορολογική μεταρρύθμιση του Γεώργιου Γεμιστού Πλήθωνα

9 05 2010

Το 1415 ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων καταθέτει στον αυτοκράτορα Μανουήλ Β΄ τον Παλαιολόγο και στο δεσπότη του Μορέως Θεόδωρο Β΄ Παλαιολόγο ένα υπόμνημα με προτάσεις για μια ολοκληρωμένη κοινωνική και φορολογική μεταρρύθμιση του βυζαντινού κράτους. Ό,τι είχε απομείνει δηλαδή από το βυζαντινό κράτος, καθώς οι Τούρκοι βρίσκονταν προ των πυλών και το Βυζάντιο δεν είναι πια παρά η σκιά του παλιού ένδοξου εαυτού του.

Ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων ήταν ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες φιλόσοφους του Μεσαίωνα, του οποίου οι πλατωνικές μελέτες είχαν μεγάλη επίδραση στη Δύση. Ήταν όμως παράλληλα και ένας οξυδερκέστατος οικονομολόγος και κοινωνιολόγος, που δεν μπορούσε να βλέπει τον ελληνισμό να παραπαίει μπροστά στους  εξωτερικούς εχθρούς, ανήμπορος να οργανωθεί ως κράτος. Έκανε τις προτάσεις του οικειοθελώς, χωρίς κανένας να του τις ζητήσει, προσφέροντας καλή υπηρεσία στους άρχοντες του ξεχαρβαλωμένου κράτους, όταν η αδικία βασίλευε και ο καθένας έκανε ό,τι ήθελε. Διαβάζοντας σήμερα τις προτάσεις αυτές, μένουμε έκπληκτοι από τη διαχρονική επικαιρότητά τους και αντιλαμβανόμαστε πόσο διορατικός ήταν ο Γεμιστός Πλήθων σε κείνους τους δύσκολους και επίφοβους καιρούς. Αν οι προτάσεις αυτές έμπαιναν στο στάδιο της υλοποίησης, η αυτοκρατορία θα μπορούσε να αντισταθεί στην τουρκική λαίλαπα, όμως οι αναφορές απορρίφθηκαν και πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων. Δέστε μερικές από αυτές και κάνετε μια σύγκριση με το σήμερα.

Ο Πλήθων αντιλαμβανόταν ότι η καλή οικονομική κατάσταση του κράτους ήταν συνυφασμένη με την κοινωνική δικαιοσύνη και την ευημερία των νοικοκυριών, των μικροκαλλιεργητών και των εμπόρων. Πρότεινε λοιπόν την κατάργηση δεκάδων φόρων που βάρυναν τους Βυζαντινούς πολίτες, οι οποίοι φορολογούνταν πολλές φορές μέσα στο χρόνο και από διάφορες υπηρεσίες. Πρότεινε όλοι οι φόροι να αντικατασταθούν από ένα μοναδικό, προσδιορισμένο στο 1/3 των εσόδων τους, που θα εισπράττετο από μια και μόνο αρχή και τη στιγμή που ήταν η καταλληλότερη για το φορολογούμενο.

Όσοι πλούσιοι είχαν κτήματα που δεν τα καλλιεργούσαν θα τα έχαναν, καθώς το κράτος θα τα παραχωρούσε σε ακτήμονες που μπορούσαν να δουλέψουν σε αυτά. Πρότεινε αιματηρές οικονομίες για να περιοριστούν οι σπατάλες του κρατικού μηχανισμού, των αρχόντων και των βασιλέων, καθώς και απαγόρευση εισαγωγής ειδών πολυτελείας από τη Δύση, κυρίως υφασμάτων. Πρότεινε επίσης την κατάργηση όλων των φοροαπαλλαγών που είχαν οι άρχοντες, οι ξένοι και οι εκκλησίες.

Εκείνες τις εποχές επικρατούσε μεγάλη θρησκοληψία για να προτείνει τη δήμευση της περιουσίας των μοναστηριών, είχε όμως σαφή άποψη. Έπρεπε να απαγορευθούν τουλάχιστον όλες οι κρατικές ενισχύσεις που πετύχαιναν οι ιερωμένοι για τις μονές, παρά την τεράστια περιουσία τους. Για τους δημοσίους υπαλλήλους, που και τότε οι περισσότεροι ήταν διεφθαρμένοι, ο Γεμιστός Πλήθων πρότεινε το ασυμβίβαστο. Να απαγορεύεται η ενασχόλησή τους με οποιαδήποτε άλλη εργασία. «Τα εαυτού πράττειν έκαστος» έλεγε χαρακτηριστικά.

Τα έσοδα από όλες τις μεταρρυθμίσεις έπρεπε να διατίθενται στην άμυνα της χώρας και σε δημόσια έργα. Πρότεινε να καταργηθεί ο μισθοφορικός στρατός, που είχε μεν τεράστια έξοδα αλλά η αποτελεσματικότητά του ήταν αμφίβολη, και να αντικατασταθεί από εθνικό στρατό όπως τον ξέρουμε σήμερα. Όσοι θα επιστρατευόντουσαν θα τρεφόντουσαν μεν εξ ιδίων πόρων, αλλά θα είχαν πλήρη φορολογική απαλλαγή αυτοί και οι οικογένειές τους. Πρότεινε επίσης, αντί να χρησιμοποιούνται για τα οχυρωματικά έργα οι επίστρατοι, να χρησιμοποιούνται οι κατάδικοι.

Οι προτάσεις αυτές ήταν πρωτοποριακές, όχι μόνο για το 1415, αλλά ίσως και για σήμερα. Αναμενόμενο ήταν ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης και ο δεσπότης του Μορέως, που είχε έδρα το Μυστρά, μαζί με την ηγεσία της Εκκλησίας, να τις πετάξουν μαζί με τα κούτσουρα που έκαιγαν στο τζάκι. Το κράτος συνέχισε την άθλια πορεία του για λίγο, ώσπου οι Τούρκοι πέρασαν τον Ισθμό της Κορίνθου και λίγα χρόνια αργότερα καταλάμβαναν τη Βασιλεύουσα. Ευτυχώς αυτό το τελευταίο ο Γεμιστός Πλήθων δεν το είδε. Είχε πεθάνει ένα χρόνο νωρίτερα στη Σπάρτη.

Από το βιβλίο «Μια σταγόνα Ιστορία» του Δημήτρη Καμπουράκη

Advertisements

Ενέργειες

Information

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: