Αμφί…πολα σενάρια

14 08 2014

Χαμός γίνεται τις τελευταίες μέρες με τον τύμβο που βρίσκεται στην τοποθεσία Καστά κοντά στην Αμφίπολη. Επισκέψεις επισήμων, μεγάλη δημοσιότητα, θεωρίες που δίνουν και παίρνουν. Τα μοναδικά δεδομένα που έχουν ανακοινωθεί ως τώρα αναφέρουν έναν τύμβο εντυπωσιακού μεγέθους, ο οποίος τοποθετείται χρονολογικά στις αρχές του 4ου προχριστιανικού αιώνα (325-300 π.Χ.) Φρονίμως ποιούσα η υπεύθυνη αρχαιολόγος δεν λέει πολλά – πολλά, δεν προβαίνει σε θεωρίες, χρησμούς και μαντείες, αλλά συστήνει υπομονή μέχρι να φτάσει η σκαπάνη στον αντικειμενικό της στόχο και να υπάρχουν επιστημονικώς ορθά, ανακοινώσιμα συμπεράσματα. Φυσικά δεν υπήρχε η παραμικρή πιθανότητα να εισακουστεί η επιστήμων από τους παντογνώστες σεναριογράφους, οι οποίοι γράφουν ή λένε το μακρύ και το κοντό τους, βασιζόμενοι στο αλάνθαστο ρητό: «όσο μεγαλύτερη κοτσάνα πεις, τόσο μεγαλύτερη προσοχή θα τραβήξεις».

Ας εξετάσουμε λοιπόν μερικά τέτοια σενάρια, βασιζόμενοι στην Ιστορία (κατά κύριο λόγο), αλλά και στη λογική.

Σενάριο 1ο: Μέγας Μέγας ΑλέξανδροςΑλέξανδρος

(αδύνατο;)

Προσωπικά θεωρώ απίθανο, αλλά δεν μπορώ και να αποκλείσω οριστικά το ενδεχόμενο ο τύμβος να ανήκει σε αυτόν. Οι μαρτυρίες που έχουμε στα χέρια μας σήμερα, περιγράφουν μια εντυπωσιακή πομπή που μετέφερε το σώμα του Αλέξανδρου από τη Βαβυλώνα, όπου εξέπνευσε, στη Μακεδονία (ή στην Αίγυπτο – οι πηγές δεν συμφωνούν απόλυτα ως προς αυτό). Κάπου κοντά στη σημερινή Συρία ο Πτολεμαίος επενέβη και οδήγησε το νεκρό στη Μέμφιδα (σημερινό Κάιρο) και αργότερα στην Αλεξάνδρεια. Ιστορικές πηγές μάλιστα, περιγράφουν επισκέψεις του Ιούλιου Καίσαρα, αλλά και του Οκταβιανού στον τάφο του Μακεδόνα βασιλιά. Οι αναφορές όμως για τον τάφο σταματούν τον 4ο μ.Χ. αιώνα και το γεγονός ότι την ίδια εποχή οι πιστοί του Θεού της Αγάπης ξεχύθηκαν στους δρόμους της πόλης καταστρέφοντας όποιο ειδωλολατρικό μνημείο βρήκαν μπροστά τους, μάλλον δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως συμπτωματικό. Είναι λοιπόν δυνατό να ανατραπούν όλες αυτές οι μαρτυρίες που τοποθετούν τον τάφο του Αλέξανδρου στην Αίγυπτο; Η απάντηση έρχεται αβίαστα: είναι και παραείναι. Υπάρχουν περιπτώσεις που η αρχαιολογική σκαπάνη ανέτρεψε πληροφορίες που μέχρι τη στιγμή της ανακάλυψης θεωρούνταν από σίγουρες μέχρι ακλόνητες. Αν τελικά (και πρόκειται για ένα μυθικών διαστάσεων «αν») αποδειχθεί ότι πρόκειται για τον τάφο του Αλέξανδρου, θα έχουμε ζήσει τη σημαντικότερη αρχαιολογική ανακάλυψη στον πλανήτη για τον 21ο αιώνα. Εκτός αν στα επόμενα 86 χρόνια φέρει κάποιος στην επιφάνεια τη χαμένη Ατλαντίδα.

Υ.Γ. Σε όποιον ρωτήσει: «τι σχέση έχει ο Αλέξανδρος με την Αμφίπολη;» απαντήστε: «από εκεί ξεκίνησε ο στόλος του για την κατάκτηση της Περσικής αυτοκρατορίας».

 

Ρούμπενς: Ο Αλέξανδρος στέφει τη ΡωξάνηΣενάριο 2ο: Ρωξάνη & Αλέξανδρος Δ΄

(πέραν πάσης λογικής)

Ο Οξυάρτης, ένας πολέμαρχος της Σογδιανής (καλύπτει εδάφη των σημερινών Ουζμπεκιστάν και Τατζικιστάν), επάνδρωσε  την Άορνο Πέτρα προκειμένου να σταματήσει την προέλαση των Μακεδόνων στα εδάφη του. Θεωρούσε ότι το κάστρο αυτό ήταν απόρθητο γι’ αυτό και ασφάλισε εκεί μέσα την ίδια του την οικογένεια. Όταν ο Αλέξανδρος κατέλαβε (με την πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη επιχείρηση αλπινιστών) το φρούριο, παντρεύτηκε την κόρη του Οξυάρτη, Ρωξάνη, και την πήρε μαζί του. Το 323 π.Χ., όταν ο Αλέξανδρος ήταν ετοιμοθάνατος, η Ρωξάνη ήταν έγκυος. Γυναίκα και παιδί μετέβησαν στη Μακεδονία πιθανόν το 321 π.Χ. και τέθηκαν υπό την προστασία της πεθεράς Ολυμπιάδας, όπου θα παρέμεναν μέχρι ο νεαρός Αλέξανδρος Δ΄ να ενηλικιωθεί και στεφθεί βασιλιάς της Μακεδονίας. Κάτι τέτοιο δεν έγινε ποτέ, αφού μπήκε στη μέση ο Κάσσανδρος, ο οποίος από το 318 π.Χ. είχε το βασίλειο της Μακεδονίας υπό την εξουσία του και τον τίτλο του αντιβασιλιά. Πιο συγκεκριμένα, το 316 π.Χ. εκτέλεσε την Ολυμπιάδα για εκδικηθεί το θάνατο του αδελφού του, Νικάνορα, τον οποίο εκείνη είχε δολοφονήσει. Ρωξάνη και Αλέξανδρος εξορίστηκαν στην Αμφίπολη, όπου δολοφονήθηκαν το 310 π.Χ. για να ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι νόμιμοι διάδοχοι του θρόνου, προκειμένου να τον κρατήσει ο Κάσσανδρος για πάρτη του. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, τα οστά της γυναίκας και του γιου του Μ. Αλέξανδρου όχι μόνο δεν τάφηκαν όπως άρμοζε στη «θέση» τους, αλλά κρύφτηκαν, ή διασκορπίστηκαν. Ακόμα όμως κι αν ο Κάσσανδρος σεβάστηκε κι έθαψε τα δύο θύματά του, θεωρώ εντελώς παράλογο να μπήκε στον κόπο και τα έξοδα για την ανέγερση ενός τόσο εντυπωσιακού τάφου. Από την άλλη βέβαια, αν ψάξουμε λιγάκι την Ιστορία θα βρούμε τόσους παραλογισμούς, που θα αρχίσουμε να αμφιβάλλουμε για τη λογική μας.

 

ΚάσσανδροςΣενάριο 3ο: Κάσσανδρος

(εκτός τόπου, εντός χρόνου)

Όταν ο Αλέξανδρος ξεκίνησε για την κατάκτηση της Περσικής αυτοκρατορίας, όρισε τον Αντίπατρο (τον πλέον έμπιστο και ικανότερο στρατηγό του Φίλιππου Β΄) αντιβασιλιά της Μακεδονίας, πήρε όμως μαζί του την εκστρατεία τον πρωτότοκο γιο του, Κάσσανδρο. Μετά το θάνατο του Αλέξανδρου, ο Κάσσανδρος συμμετείχε στο αιματοκύλισμα που ονομάζουμε «πόλεμοι των Επιγόνων» και με συμμαχίες, πολέμους και δολοφονίες κατάφερε να γίνει βασιλιάς της Μακεδονίας. Φρόντισε μάλιστα να εμφανιστεί ως νόμιμος διεκδικητής του θρόνου, νυμφευόμενος την κόρη του Φίλιππου και (ετεροθαλή) αδελφή του Αλέξανδρου, Θεσσαλονίκη. Ο Κάσσανδρος αρρώστησε και πέθανε το 297 π.Χ. και τοποθετώ το όνομά του στα σενάρια γιατί ήταν ο μοναδικός βασιλιάς της Μακεδονίας που (το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα) δεν ανατράπηκε. Αντιθέτως, τον διαδέχθηκε ομαλά ο γιος του, Φίλιππος, πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχε ο χρόνος, τα μέσα και το κίνητρο για να θαφτεί ο Κάσσανδρος με όλες τις βασιλικές τιμές. Το μόνο πρόβλημα σ’ αυτή τη θεωρία είναι πως η Αμφίπολη δεν κολλάει πουθενά. Οι οικογενειακές ρίζες του Κάσσανδρου βρίσκονται στην Πέλλα, ενώ οι βασιλείς της Μακεδονίας θάβονταν κατά παράδοση στη Βεργίνα, όπου μάλιστα υπάρχει μια ομάδα τάφων που εικάζεται ότι ανήκει στον Κάσσανδρο και τους διαδόχους του. Μέχρι όμως να αποδειχθούν οριστικά οι εικασίες, είμαστε υποχρεωμένοι να δηλώνουμε ότι δεν γνωρίζουμε πού είναι θαμμένος ο Κάσσανδρος.

 

04Σενάριο 4ο: Νέαρχος & company

(πέρασε και (δεν;) ακούμπησε)

Πρόκειται για τον μοναδικό από τους συντρόφους του Αλέξανδρου που συνέδεσε το όνομά του με τη θάλασσα. Συγκεκριμένα, τέθηκε επικεφαλής του στόλου που ξεκινώντας από τον Υδάσπη, διέσχισε τον Ινδικό και κατέληξε στη Βαβυλώνα το 324 π.Χ. Ο Νέαρχος καταγόταν από την Κρήτη και σύμφωνα με τις πηγές για κάποιο διάστημα έζησε (πιθανότατα) ή απλά εξορίστηκε (σίγουρα) στην Αμφίπολη μαζί με άλλους φίλους του Αλέξανδρου. Το επεισόδιο της εξορίας έχει να κάνει με έναν επικό καυγά μεταξύ Φίλιππου και Αλέξανδρου, που είχε ως αποτέλεσμα ο πρώτος να σωριαστεί στο πάτωμα όντας τύφλα στο μεθύσι κι ο δεύτερος, αφού πρώτα ρεζίλεψε τον πατέρα του μπροστά σε όλους τους ευγενείς της Μακεδονίας, να το σκάσει στους Ιλλυριούς φοβούμενος για το κεφάλι του. Πέρα από την αγάπη και την εμπιστοσύνη που τού έδειχνε ο Αλέξανδρος, ελάχιστα άλλα πράγματα είναι γνωστά για τον Νέαρχο. Τα τελευταία στοιχεία που έχουμε για τη ζωή του είναι πως μετά το θάνατο του βασιλιά, συντάχθηκε με τον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο. Δεν είναι όμως εξακριβωμένο αν σκοτώθηκε στην Ιψό,[1] ή αν κατάφερε να γλυτώσει και να γυρίσει στη Μακεδονία. Παρόμοιες ιστορίες με τον Νέαρχο έχουν να παρουσιάσουν άλλοι δύο φίλοι του Αλέξανδρου, καπετάνιοι στο στόλο του κι εξορισθέντες στην Αμφίπολη: ο Ανδροσθένης κι ο Λαομέδων. Κοινό στοιχείο για όλους είναι η έλλειψη επαρκών στοιχείων. Η εξορία, διαμονή ακόμα και η ενδεχόμενη καταγωγή τους από την Αμφίπολη δεν είναι αρκετές για να δικαιολογήσουν την – άκρως εντυπωσιακή – ταφή τους εκεί. Η ίδια όμως έλλειψη στοιχείων είναι που μας κάνει επιφυλακτικούς αφού με την ίδια λογική που δεν δικαιολογείται, δεν μπορεί και να αποκλειστεί το ενδεχόμενο.

 

Τελικό σενάριο

Το τελικό σενάριο είναι αυτό που έχει ήδη ειπωθεί από την υπεύθυνη αρχαιολόγο: δεν ξέρουμε ποιανού είναι ο τάφος και δεν πρόκεται να μάθουμε μέχρι να ολοκληρωθεί η ανασκαφή. Ή μπορεί να μη μάθουμε ούτε και τότε, αν ο τάφος έχει συληθεί κατά την αρχαιότητα. Υπομονή λοιπόν…

 

Κωνσταντίνος Κουσαρίδης

 

[1] Με τη μάχη στην Ιψό το 301 π.Χ. τερματίζονται οι πόλεμοι για τη διαδοχή του Μ. Αλεξάνδρου στη διοίκηση της αυτοκρατορίας. Ο Αντίγονος, που προσπαθούσε να ενώσει την αυτοκρατορία υπό την εξουσία του, αντιμετώπισε τους Κάσσανδρο, Σέλευκο, Πτολεμαίο και Λυσίμαχο, που ήθελαν να κρατήσουν ανεξάρτητα τα βασίλειά τους. Στο τέλος ο 81χρονος Αντίγονος έχασε τη μάχη και ο ίδιος έπεσε πολεμώντας και η αυτοκρατορία του Αλέξανδρου διαλύθηκε οριστικά για να σχηματιστούν τα ελληνιστικά βασίλεια.

Advertisements

Ενέργειες

Information

2 Σχόλια

22 09 2014
Κωνσταντίνος Κουσαρίδης

Όντως, από τη στιγμή που δεν έχει ολοκληρωθεί η ανασκαφή και δεν υπάρχουν οριστικά δεδομένα, δεν μπορεί να αποκλειστεί κι αυτή η θεωρία. Ωστόσο, με βάση τις ως τώρα ενδείξεις, (το μνημείο σκεπάστηκε με χώμα επίτηδες και όχι από φυσικές διεργασίες, τοποθετήθηκαν με μεγάλο κόπο εμπόδια που απαγορεύουν την πρόσβαση στο εσωτερικό) δεν συγκεντρώνει και πολλές πιθανότητες.

22 09 2014
NAK

Θα ήταν αρκετά ενδιαφέρων οι αρχαιολόγοι να εξετάσουν την περίπτωση ο «Τύμβος της Αμφίπολης» να μην είναι τάφος ή μόνον τάφος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Αρέσει σε %d bloggers: